Duży ZUS, preferencyjny ZUS i ulga na start w 2026 roku

1. Ulga na start

Przez maksymalnie 6 pełnych miesięcy kalendarzowych nie płacisz składek społecznych z działalności. Płacisz składkę zdrowotną.

Jeśli rozpoczniesz działalność w trakcie miesiąca, tego niepełnego miesiąca co do zasady nie wlicza się do sześciu pełnych miesięcy ulgi.

2. Preferencyjne składki społeczne

Po uldze na start możesz przez 24 pełne miesiące kalendarzowe opłacać składki od podstawy wynoszącej co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia.

W 2026 roku:

• minimalne wynagrodzenie: 4 806 zł,
• minimalna podstawa preferencyjna: 1 441,80 zł,
• składki społeczne z dobrowolnym chorobowym: około 456,18 zł miesięcznie.

Składka zdrowotna dochodzi osobno.

3. Standardowe składki społeczne

Minimalna podstawa standardowych składek w 2026 roku wynosi 5 652 zł, czyli 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia 9 420 zł.

Przy typowej stopie wypadkowej 1,67%:

Standardowe wyliczenie obejmuje dobrowolne chorobowe i stopę wypadkową 1,67%: składki społeczne bez FP/FS 1 788,29 zł; Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy (FP/FS) łącznie 138,47 zł; razem 1 926,76 zł. Zdrowotna dochodzi osobno. Inna stopa wypadkowa lub zwolnienie może zmienić kwotę.

Kwota może się różnić, jeśli płatnik stosuje inną stopę ubezpieczenia wypadkowego albo korzysta ze zwolnienia z Funduszu Pracy.

Składka zdrowotna jest osobna

Ulga na start i preferencyjne składki nie obniżają automatycznie składki zdrowotnej.

W 2026 roku na ryczałcie miesięczna składka zdrowotna wynosi:

• 498,35 zł — przy przychodzie rocznym do 60 000 zł,
• 830,58 zł — po przekroczeniu 60 000 zł do 300 000 zł,
• 1 495,04 zł — po przekroczeniu 300 000 zł.

Na ryczałcie progi odnoszą się do rocznego przychodu, nie dochodu po kosztach. Trzeba uwzględnić ustawowe pomniejszenia i rozliczenie roczne.

Na skali składka wynosi 9% dochodu, a na podatku liniowym zasadniczo 4,9% dochodu. W obu przypadkach działa minimalna składka miesięczna. Roczny limit odliczenia zdrowotnej na liniowym nie jest maksymalną wysokością samej składki.

Kto może skorzystać z ulgi na start i preferencyjnego ZUS

Podstawowe warunki są podobne:

• nie prowadziłeś pozarolniczej działalności przez ostatnie 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem nowej działalności,
• nie wykonujesz dla byłego pracodawcy takich samych czynności, jakie wykonywałeś dla niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.

Szczegóły zależą od rodzaju wcześniejszej aktywności i tytułów do ubezpieczeń. Przy wątpliwościach warto potwierdzić prawo do ulgi w ZUS.

Jakie zgłoszenia składa się do ZUS

To częsty błąd w poradnikach: rozpoczęcia ulgi nie zgłasza się formularzem DRA.

Najczęściej:

• przy uldze na start zgłaszasz się do ubezpieczenia zdrowotnego na ZUS ZZA,
• przy przejściu na składki społeczne wyrejestrowujesz poprzedni kod i zgłaszasz się na ZUS ZUA,
• ZUS DRA jest dokumentem rozliczeniowym.

Właściwy kod tytułu ubezpieczenia zależy od etapu i indywidualnej sytuacji.

Preferencyjny ZUS a Mały ZUS Plus

To dwie różne ulgi.

Preferencyjny ZUS:

• maksymalnie 24 miesiące,
• podstawa co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia,
• brak odrębnego limitu przychodu dla korzystania z tej preferencji.

Mały ZUS Plus:

• może być dostępny po okresie preferencyjnym,
• zależy między innymi od przychodu z poprzedniego roku i liczby dni prowadzenia działalności,
• podstawa składek zależy od dochodu,
• ma własne limity czasu i wyłączenia.

Więcej: Mały ZUS Plus w 2026 roku.

Czy warto opłacać chorobowe

Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy jest dobrowolne. Daje możliwość ubiegania się o świadczenia po spełnieniu ustawowych warunków, w tym wymaganego okresu ubezpieczenia.

Samo opłacenie składki nie oznacza automatycznie prawa do każdego świadczenia od pierwszego dnia.

Najczęstsze błędy

1. Mylenie preferencyjnych składek z Małym ZUS Plus.
2. Przyjmowanie nieistniejącego limitu przychodu dla 24-miesięcznej preferencji.
3. Pomijanie składki zdrowotnej podczas ulgi na start.
4. Zgłoszenie niewłaściwym kodem albo na niewłaściwym formularzu.
5. Współpraca z byłym pracodawcą na tych samych zasadach co wcześniej na etacie.
6. Pomijanie Funduszu Pracy przy porównaniu standardowego ZUS.

FAQ

Czy ulga na start obejmuje składkę zdrowotną?

Nie. Zwolnienie dotyczy składek społecznych z działalności, nie składki zdrowotnej.

Czy preferencyjny ZUS ma limit przychodu?

Nie należy go mylić z Małym ZUS Plus. Dla 24-miesięcznych składek preferencyjnych nie ma odrębnego limitu przychodu.

Czy mogę zrezygnować z ulg?

Tak. Ulga na start jest prawem, a nie obowiązkiem. Rezygnacja wpływa jednak na wysokość składek i przyszłych świadczeń.

Czy po 30 miesiącach zawsze przechodzę na standardowy ZUS?

Nie zawsze. Możesz sprawdzić prawo do Małego ZUS Plus lub zbieg ubezpieczeń, ale są to odrębne zasady.

Podstawa prawna i źródła

• ZUS — informacje dla firm i płatników składek
• ZUS 2026
• Prawo przedsiębiorców — art. 18

Napisz do Oxyok o księgowości JDG. Podaj datę rozpoczęcia działalności, formę opodatkowania, wcześniejszą działalność i ewentualną współpracę z byłym pracodawcą. Kontakt prowadzimy po polsku i angielsku. Nie przesyłaj haseł. Możesz też napisać do Pawła.