Kary umowne, mandaty i odsetki w JDG — co nie jest kosztem (2026)

Nie każdy wydatek związany z prowadzeniem firmy można wrzucić w koszty. Ustawa o PIT wymienia kategorie kosztów, które są wyłączone z kosztów uzyskania przychodów (NKUP) — niezależnie od tego, jak bardzo są związane z działalnością.

Kluczowe zasady dotyczą kar umownych, grzywien, mandatów i odsetek za zwłokę. To jedne z najczęściej błędnie księgowanych wydatków w JDG.

Co mówi ustawa o PIT

Art. 23 ust. 1 ustawy o PIT (Dz.U. 2026 poz. 592) wymienia kategorie kosztów niebędących kosztami uzyskania przychodów. Najważniejsze dla przedsiębiorców to:

Kary umowne i odszkodowania (pkt 19)

Art. 23 ust. 1 pkt 19 wyłącza z KUP kary umowne oraz odszkodowania z tytułu wad wykonanych dostaw i usług, a także zwłoki w ich usunięciu.

Ale uwaga — nie każda kara umowna jest automatycznie NKUP. Wyłączenie dotyczy kar nakładanych na przedsiębiorcę jako świadczeniodawcę — za wady lub zwłokę. Kary umowne otrzymane od kontrahenta, który nie wywiązał się z umowy, są przychodem, a zapłacone przez Ciebie za opóźnienie w dostawie są NKUP.

Grzywny i mandaty (pkt 15)

Art. 23 ust. 1 pkt 15 wyłącza z KUP grzywny i kary pieniężne oraz mandaty orzeczone w postępowaniu karnym, karnym skarbowym, administracyjnym i w sprawach o wykroczenia.

To obejmuje:

• mandaty drogowe (wykroczenia),
• grzywny z urzędu skarbowego (karny skarbowy),
• kary z Sanepidu, PIP, BHP (administracyjne),
• grzywny z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Odsetki za zwłokę od należności budżetowych (pkt 18)

Art. 23 ust. 1 pkt 18 wyłącza z KUP odsetki za zwłokę od należności budżetowych, w tym:

• odsetki od zaległości podatkowych,
• odsetki od niezapłaconych składek ZUS.

To różne od odsetek bankowych od kredytu firmowego — te ostatnie mogą być KUP (jako koszt finansowy związany z działalnością).

Darowizny (pkt 11)

Art. 23 ust. 1 pkt 11 wyłącza z KUP darowizny i ofiary wszelkiego rodzaju. Odliczenie darowizn od dochodu (do 6% dochodu) jest możliwe na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 5 w rocznym PIT. Więcej o darowiznach z firmy: darowizna z firmy JDG.

Tabela NKUP — szybki przewodnik

| Wydatek | KUP / NKUP | Podstawa | |---|---|---| | Kara umowna zapłacona kontrahentowi za opóźnienie | NKUP | art. 23 ust. 1 pkt 19 | | Odszkodowanie za wady dostawy | NKUP | art. 23 ust. 1 pkt 19 | | Mandat drogowy | NKUP | art. 23 ust. 1 pkt 15 | | Grzywna skarbowa | NKUP | art. 23 ust. 1 pkt 15 | | Odsetki od zaległości podatkowych | NKUP | art. 23 ust. 1 pkt 18 | | Odsetki od zaległości ZUS | NKUP | art. 23 ust. 1 pkt 18 | | Odsetki od kredytu firmowego | KUP | art. 22 ust. 1 (koszt finansowy) | | Kara umowna otrzymana od kontrahenta | Przychód | art. 14 ust. 2 PIT | | Darowizna | NKUP | art. 23 ust. 1 pkt 11 |

Najczęstsze błędy

1. Księgowanie mandatu drogowego w koszty

Mandat drogowy to NKUP niezależnie od tego, czy kierowca jechał w interesach firmy. Art. 23 ust. 1 pkt 15 jest bezwzględny.

2. Traktowanie odsetek podatkowych jak bankowych

Odsetki za zwłokę od należności budżetowych (podatki, ZUS) są NKUP (art. 23 ust. 1 pkt 18). Odsetki od kredytu bankowego mogą być KUP.

3. Zaliczanie kar umownych do kosztów

Kary umowne zapłacone kontrahentowi za wady lub zwłokę są wyraźnie NKUP (art. 23 ust. 1 pkt 19).

4. Darowizny jako koszt marketingowy

Darowizny są NKUP (art. 23 ust. 1 pkt 11), nawet jeśli mają charakter PR-owy.

FAQ

Czy kara umowna zapłacona za opóźnienie w dostawie to KUP?

Nie. Art. 23 ust. 1 pkt 19 PIT wyłącza z KUP kary umowne i odszkodowania z tytułu wad oraz zwłoki w usunięciu wad.

Czy odsetki od kredytu firmowego to KUP?

Tak, odsetki od kredytu zaciągniętego na działalność mogą być kosztem uzyskania przychodu (art. 22 ust. 1 PIT). To nie są odsetki budżetowe (art. 23 ust. 1 pkt 18).

Czy mandat drogowy w drodze do klienta to KUP?

Nie. Mandat jest NKUP niezależnie od okoliczności. Art. 23 ust. 1 pkt 15 nie przewiduje wyjątków dla podróży służbowych.

Czy darowizna na rzecz fundacji charytatywnej to KUP?

Nie. Darowizny są wyłączone z KUP (art. 23 ust. 1 pkt 11 PIT). Są jednak odliczane od dochodu w rocznym PIT na osobnych zasadach (do 6% dochodu).

Źródła

• Ustawa o PIT — art. 23 ust. 1 pkts 11, 15, 18, 19 (Dz.U. 2026 poz. 592)
• Więcej o kosztach w JDG: Koszt uzyskania przychodu — kompletny przewodnik
• Więcej o darowiznach: Darowizna z firmy JDG

Potrzebujesz pomocy z kosztami?

Oxyok księguje JDG z AI i ludzkim sprawdzeniem — od 49 zł + VAT miesięcznie. Pomagamy prawidłowo księgować wydatki i unikać NKUP.

Napisz do Pawła albo zobacz księgowość Oxyok.

Uwaga: Kary umowne, grzywny i odsetki budżetowe są wyłączone z KUP niezależnie od ich związku z działalnością. Odsetki bankowe mogą być KUP — to różny przepis.