Limit płatności gotówką w JDG w 2026 roku — 15 000 zł i NKUP

Zapłaciłeś kontrahentowi gotówką za fakturę powyżej 15 000 zł? Ten wydatek nie jest kosztem uzyskania przychodu. Limit płatności gotówkowych to jeden z najłatwiejszych do przeoczenia haczyków w JDG — i jeden z najdroższych w skutkach.

Wyjaśniamy, jak działa limit 15 000 zł (art. 22p ustawy o PIT), które transakcje obejmuje, jakie są wyjątki i co zrobić, gdy już się zapłaciło gotówką.

Limit 15 000 zł — podstawa prawna

Zgodnie z art. 22p ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT (Dz.U. 2026 poz. 592 t.j.) oraz art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców, przedsiębiorcy nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów wydatków w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji między przedsiębiorcami o wartości powyżej 15 000 zł została zrealizowana gotówką.

Limit dotyczy jednorazowej wartości transakcji — bez względu na liczbę wynikających z niej płatności. Nie można obejść przepisu dzieląc płatność na kilka mniejszych transakcji.

Kto jest przedsiębiorcą dla limitu

Limit dotyczy transakcji, których obie strony są przedsiębiorcami (osobami prowadzącymi działalność gospodarczą). Zakup od osoby fizycznej nieprowadzącej działalności nie podlega limitowi — nawet jeśli wartość przekracza 15 000 zł.

Transakcje z przedsiębiorcami zagranicznymi również podlegają limitowi.

Jak działa wyłączenie z KUP

Jeżeli transakcja między przedsiębiorcami o wartości powyżej 15 000 zł zostanie opłacona gotówką:

• cała kwota opłacona gotówką jest wyłączona z KUP (nie tylko nadwyżka ponad 15 000 zł),
• u czynnego podatnika VAT — wyłączeniu podlega kwota netto,
• u podatnika zwolnionego z VAT — kwota brutto.

Więcej o kosztach uzyskania przychodu w osobnym artykule.

Jeżeli część zapłacono gotówką, a część przelewem — tylko część gotówkowa jest NKUP.

Przykład 1: pełna zapłata gotówką

Kupujesz sprzęt za 20 000 zł netto + 4 600 zł VAT = 24 600 zł brutto. Płacisz gotówką.

• KUP: 0 zł (cała transakcja powyżej 15 000 zł, zapłacona gotówką),
• VAT: można odliczyć (prawo do odliczenia VAT nie zależy od formy płatności),
• Skutek: straciłeś 20 000 zł kosztu — podatek wyższy o 20 000 × 12% = 2 400 zł na skali.

Przykład 2: częściowa zapłata gotówką

Kupujesz ten sam sprzęt za 24 600 zł brutto. Płacisz 10 000 zł gotówką, 14 600 zł przelewem.

• KUP z tej transakcji: 0 zł — ponieważ transakcja przekracza 15 000 zł, każda płatność gotówką jest NKUP, nawet 10 000 zł,
• VAT: można odliczyć w całości.

Środki trwałe a limit gotówki

Limit dotyczy również zakupu składników majątkowych stanowiących środki trwałe. Jeżeli przedsiębiorca zapłacił gotówką za środek trwały, a wartość transakcji przekroczyła 15 000 zł:

• nie może ująć odpisów amortyzacyjnych w kosztach (ani jednorazowo, ani w czasie),
• musi skorygować KUP, jeśli już rozpoczął amortyzację.

Co zrobić po przekroczeniu limitu

Korekta kosztów

Zgodnie z art. 22p ust. 2 ustawy o PIT, przedsiębiorca, który zaliczył do kosztów wydatek opłacony gotówką powyżej limitu, musi:

1. Zmniejszyć KUP o kwotę niesłusznie ujętą — w miesiącu, w którym stwierdzono naruszenie,
2. Jeśli wydatek dotyczył środka trwałego — skorygować odpisy amortyzacyjne.

Zapłata przelewem po gotówce

Jeżeli przedsiębiorca opłacił transakcję gotówką, a następnie zwrócił gotówkę i zapłacił przelewem, KUP można przywrócić. Ministerstwo Finansów potwierdza, że finalna płatność przelewem usuwa przesłankę wyłączenia — ale wymaga to udokumentowania zwrotu i ponownej płatności.

Wyjątki od limitu

Transakcje z osobami fizycznymi niebędącymi przedsiębiorcami

Zakup samochodu, sprzętu lub towaru od osoby prywatnej nieprowadzącej działalności — limit 15 000 zł nie ma zastosowania. Można zapłacić gotówką dowolną kwotę i zaliczyć wydatek do KUP (jeśli spełnione są ogólne warunki kosztowe).

Wypłaty z kasy (koszty reprezentacji, diety)

Wypłaty z kasy firmowej, które nie są transakcjami między przedsiębiorcami (np. diety pracownika, ryczałty za podróż), nie podlegają limitowi.

Pułapki

1. Dzielenie transakcji — nie można podzielić zakupu na dwie faktury po 8 000 zł, żeby uniknąć limitu. Przepis mówi o jednorazowej wartości transakcji.
2. Zapłata gotówką na konto — wpłata gotówki na rachunek sprzedawcy (w banku lub na poczcie) jest traktowana jako płatność za pośrednictwem rachunku płatniczego, więc limit nie ma zastosowania.
3. Umowa ramowa — przy umowach ramowych z cyklicznymi dostawami, limit ocenia się dla każdej dostawy osobno, ale tylko jeśli są niezależnymi transakcjami.
4. Środek trwały — zapomnienie o korekcie amortyzacji po przekroczeniu limitu to poważny błąd. Organy podatkowe sprawdzają to przy kontroli.
5. VAT a KUP — prawo do odliczenia VAT istnieje niezależnie od formy płatności. Nawet przy NKUP można odliczyć VAT. Ale bez kosztu PIT, VAT jest jedynym benefitem.

FAQ

Czy limit 15 000 zł dotyczy transakcji z osobą prywatną?

Nie. Limit dotyczy wyłącznie transakcji między przedsiębiorcami. Zakup od osoby fizycznej nieprowadzącej działalności nie podlega ograniczeniu.

Czy można odliczyć VAT od faktury opłaconej gotówką powyżej 15 000 zł?

Tak. Prawo do odliczenia VAT nie zależy od formy płatności (art. 86 ust. 1 ustawy o VAT). Ale wydatek nie wchodzi do KUP.

Czy wpłata gotówki na konto sprzedawcy liczy się jako gotówka?

Nie. Wpłata gotówki na rachunek płatniczy sprzedawcy (w banku, na poczcie) jest traktowana jako płatność za pośrednictwem rachunku płatniczego.

Czy limit dotyczy leasingu?

Nie. Raty leasingowe są opłacane przelewem w ramach umowy. Limit dotyczy jednorazowych transakcji, nie rat.

Co jeśli zapłaciłem gotówką i już zaksięgowałem w KPiR?

Musisz skorygować KUP — zmniejszyć koszty w miesiącu, w którym stwierdzono naruszenie. Jeśli dotyczy to środka trwałego, skoryguj odpisy amortyzacyjne.

Źródła

• Ustawa o PIT — art. 22p ust. 1 i 2 (Dz.U. 2026 poz. 592 t.j.)
• Ustawa Prawo przedsiębiorców — art. 19 (Dz.U. 2024 poz. 575 t.j.)
• MF / Gofin — skutki podatkowe płatności gotówkowych powyżej 15 000 zł

Potrzebujesz pomocy z kosztami w JDG?

Oxyok prowadzi KPiR i pomaga unikać błędów kosztowych — od 49 zł + VAT miesięcznie.

Napisz do Pawła albo zobacz księgowość Oxyok.

Materiał ma charakter informacyjny. Indywidualna sytuacja podatkowa wymaga analizy.